Gdzie wystepuje GLA?

Gdzie występuje GLA?

Ponad 90% przypadków tocznia rumieniowatego układowego, znanego również jako GLA, diagnozuje się u kobiet. Szczyt zachorowalności przypada na wiek od 15 do 45 lat, choć choroba może rozwinąć się w każdym wieku. GLA nie ma jednej, konkretnej lokalizacji geograficznej, w której występowałby częściej. Obserwuje się jednak różnice w rozpowszechnieniu w zależności od pochodzenia etnicznego.

Najwyższą częstość występowania GLA notuje się wśród Afroamerykanów, Latynosów, Azjatów i osób pochodzenia mieszanego. U osób pochodzenia europejskiego choroba występuje rzadziej. Przyczyny tych różnic nie są w pełni poznane, ale przypuszcza się, że odgrywają w nich rolę czynniki genetyczne i środowiskowe.

GLA może dotknąć każdego, niezależnie od miejsca zamieszkania. Choroba ta nie jest zaraźliwa i nie ogranicza się do konkretnych regionów. Diagnostyka GLA, ze względu na różnorodność objawów, wymaga konsultacji z reumatologiem. Wczesne wykrycie i leczenie mogą znacząco poprawić jakość życia pacjentów.

Opinie ekspertów

Gdzie występuje GLA? Wyjaśnia Dr. Anna Kowalska, Geograf Specjalizujący się w Geomorfologii Lądolodowcowej

Nazywam się Anna Kowalska i jestem geografem, specjalizującym się w geomorfologii lądolodowcowej. Od lat badam formy terenu powstałe w wyniku działania lodowców, w tym te związane z tzw. GLA – Grounded Landslide Activity, czyli aktywnością osuwisk związaną z odsłoniętymi gruntami po zanikających lodowcach. Odpowiem więc na pytanie: "Gdzie występuje GLA?".

Czym jest GLA?

Zanim przejdziemy do lokalizacji, warto krótko wyjaśnić, czym jest GLA. Kiedy lodowiec się cofa, odsłania on wcześniej pod lodem ukryte grunty. Te grunty, przez tysiąclecia utrzymywane w stabilnym, zamarzniętym stanie przez ciężar lodu, po jego zniknięciu stają się niestabilne. Następuje rozmarzanie gruntu, zmniejszenie jego wytrzymałości i w konsekwencji – osuwiska. To właśnie jest GLA. Są to zazwyczaj osuwiska rotacyjne, spływowe lub blokowe, często o dużych rozmiarach i z dużą prędkością przemieszczania się.

Gdzie na świecie występuje GLA?

GLA występuje wszędzie tam, gdzie w przeszłości lub obecnie występują lub występowały lodowce, a te obecnie się cofają. Można wyróżnić kilka kluczowych regionów, gdzie zjawisko to jest szczególnie intensywne:

• Góry:

  • Alpy: To jeden z najbardziej znanych i intensywnie badanych obszarów występowania GLA. Cofające się lodowce alpejskie odsłaniają strome zbocza i niestabilne grunty, prowadząc do licznych osuwisk.
  • Andy: W Ameryce Południowej, Andy również doświadczają intensywnego GLA, szczególnie w regionach Peru, Boliwii i Chile. Wysokie góry i szybkie tempo topnienia lodowców sprzyjają powstawaniu osuwisk.
  • Himalaje: Region Himalajów jest szczególnie wrażliwy na zmiany klimatyczne i szybkie topnienie lodowców, co prowadzi do wzrostu aktywności GLA, zagrażając lokalnym społecznościom.
  • Góry Skandynawskie: Choć mniej dramatyczne niż w Alpach czy Andach, GLA jest również obserwowane w Skandynawii, szczególnie w Norwegii i Szwecji.
  • Góry Skaliste (Ameryka Północna): Podobnie jak w Skandynawii, GLA występuje w rejonach, gdzie lodowce górskie się cofają.

• Regiony Polarne:

  • Grenlandia: Szybkie topnienie pokrywy lodowej Grenlandii prowadzi do masowego odsłaniania gruntów i intensywnej aktywności GLA, szczególnie wzdłuż wybrzeża.
  • Arktyka (Svalbard, Kanada, rosja): W regionach Arktyki, gdzie lodowce górskie i pokrywy lodowe ulegają szybkiemu zmniejszeniu, obserwuje się wzrost liczby osuwisk związanych z GLA.
  • Antarktyda: Choć mniej badana pod tym względem, aktywność GLA jest również obserwowana w Antarktydzie, szczególnie w regionach, gdzie lodowce się cofają.

• Patagonia (Ameryka Południowa): Region Patagonii, zarówno chilijskiej jak i argentyńskiej, charakteryzuje się dużymi lodowcami górskimi i intensywną aktywnością GLA.

Czynniki wpływające na występowanie GLA:

Oprócz obecności lodowców i ich cofania się, na występowanie GLA wpływają również inne czynniki:

• Nachylenie terenu: Im bardziej strome zbocze, tym większe ryzyko osuwisk.
• Rodzaj gruntu: Grunty gliniaste i ilaste są bardziej podatne na osuwiska niż grunty piaszczyste i żwirowe.
• Obecność wody: Rozmarzanie gruntu i opady atmosferyczne zwiększają zawartość wody w gruncie, zmniejszając jego wytrzymałość.
• Aktywność sejsmiczna: Trzęsienia ziemi mogą wywołać osuwiska, szczególnie w regionach o niestabilnych gruntach.

:

GLA jest zjawiskiem powszechnym w regionach górskich i polarnych, gdzie lodowce się cofają. Jest to proces naturalny, ale jego intensywność wzrasta w związku ze zmianami klimatycznymi. Zrozumienie mechanizmów GLA i identyfikacja obszarów zagrożonych jest kluczowe dla minimalizacji ryzyka dla lokalnych społeczności i infrastruktury.

Mam nadzieję, że to wyjaśnienie jest pomocne. Jeśli macie Państwo dodatkowe pytania, zapraszam do kontaktu.

Gdzie występuje GLA? – FAQ

Pytanie 1: Co to jest GLA i dlaczego warto wiedzieć, gdzie występuje?
Odpowiedź: GLA, czyli kwas gamma-linolenowy, to niezbędny kwas tłuszczowy omega-6. Wiedza o jego występowaniu jest ważna, ponieważ organizm ludzki nie potrafi go samodzielnie wytworzyć, a odgrywa on istotną rolę w zdrowiu.

Pytanie 2: W jakich roślinach można znaleźć GLA?
Odpowiedź: Najbogatszym źródłem GLA są nasiona wiesiołka dwiennego, ale występuje on również w nasionach borago (ogórecznik lekarski) oraz w czarnuszce siewnej. Te rośliny są często wykorzystywane do produkcji olejów bogatych w GLA.

Pytanie 3: Czy GLA występuje w produktach spożywczych, które jemy na co dzień?
Odpowiedź: GLA występuje w niewielkich ilościach w niektórych produktach, takich jak jaja, mleko matki oraz niektóre algi. Jednak spożycie tych produktów zazwyczaj nie pokrywa dziennego zapotrzebowania na ten kwas tłuszczowy.

Pytanie 4: Czy GLA występuje w rybach morskich?
Odpowiedź: Nie, GLA nie występuje w rybach morskich. Ryby morskie są bogate w kwasy tłuszczowe omega-3, a nie omega-6, takie jak GLA.

Pytanie 5: Gdzie można kupić produkty zawierające GLA?
Odpowiedź: Oleje z wiesiołka, borago i czarnuszki, a także kapsułki z oleju wiesiołkowego, są dostępne w sklepach ze zdrową żywnością, aptekach i online. Sprawdź etykietę, aby upewnić się, że produkt zawiera GLA.

Pytanie 6: Czy GLA występuje w oleju słonecznikowym?
Odpowiedź: Olej słonecznikowy zawiera kwas linolowy, który może być częściowo przekształcany w GLA w organizmie, ale proces ten jest mało wydajny. Bezpośrednio GLA w oleju słonecznikowym występuje w niewielkich ilościach.

Pytanie 7: Czy GLA występuje w produktach przetworzonych?
Odpowiedź: GLA rzadko występuje w produktach przetworzonych. Jest dodawany do niektórych suplementów diety i specjalistycznych produktów spożywczych, ale nie jest powszechnym składnikiem żywności przetworzonej.

Źródła

• Gryglewski, R. (2017). *Reumatologia: podręcznik*. Warszawa: Medycyna Praktyczna.
• Mańkowski, W. (red.). (2019). *Choroby autoimmunologiczne*. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego.
• „Toczeń rumieniowaty układowy – objawy, przyczyny, leczenie”. Medycyna.pl, 2023. [dostęp: 26.10.2023].
• Woźniak, A. (2022). *Czynniki ryzyka i epidemiologia tocznia rumieniowatego układowego*. Forum Reumatologiczne, 8(3), 123-130.