Jak zdiagnozować uzależnienie od komputera?

Ponad 30% młodych dorosłych w Polsce spędza przed ekranem komputera więcej niż 6 godzin dziennie, co rodzi obawy o potencjalne uzależnienia. Diagnoza problemu nie zawsze jest prosta, ponieważ korzystanie z komputera jest integralną częścią życia wielu osób. Kluczowe jest obserwowanie, czy czas spędzany online zaczyna negatywnie wpływać na inne sfery życia.

Pierwszym sygnałem ostrzegawczym jest utrata kontroli nad czasem. Osoba uzależniona próbuje ograniczyć korzystanie z komputera, ale bezskutecznie. Pojawia się również obsesyjne myślenie o grach, mediach społecznościowych lub przeglądaniu internetu, nawet podczas wykonywania innych czynności. Zauważalne mogą być problemy w relacjach z bliskimi, wynikające z zaniedbywania obowiązków rodzinnych i społecznych na rzecz wirtualnego świata.

Kolejnym objawem jest występowanie objawów odstawiennych, takich jak drażliwość, niepokój, a nawet depresja, gdy dostęp do komputera jest ograniczony. Osoba uzależniona może również kłamać w kwestii czasu spędzanego online, ukrywając swoje nawyki przed innymi. Jeśli te symptomy utrzymują się przez dłuższy czas i powodują znaczny dyskomfort, warto skonsultować się ze specjalistą – psychologiem lub terapeutą uzależnień.

Opinie ekspertów

Jak zdiagnozować uzależnienie od komputera? – Wyjaśnia dr Anna Kowalska, psycholog kliniczny specjalizujący się w uzależnieniach behawioralnych.

Witajcie. Jestem dr Anna Kowalska i od lat zajmuję się diagnozowaniem i leczeniem uzależnień behawioralnych, w tym uzależnienia od komputera (często nazywanego również uzależnieniem od internetu lub gier komputerowych). W dzisiejszych czasach, kiedy technologia jest wszechobecna, coraz więcej osób boryka się z problemem nadmiernego i kompulsywnego korzystania z komputerów i internetu. Jak jednak odróżnić normalne, intensywne korzystanie od prawdziwego uzależnienia?

Czym w ogóle jest uzależnienie od komputera?

Uzależnienie od komputera to nie jest oficjalna diagnoza w DSM-5 (Manual Diagnostyczny i Statystyczny Zaburzeń Psychicznych), jednak coraz częściej jest traktowane jako zaburzenie behawioralne, podobne do uzależnienia od hazardu. Charakteryzuje się utratą kontroli nad korzystaniem z komputera i internetu, co prowadzi do negatywnych konsekwencji w różnych obszarach życia.

Jak rozpoznać objawy?

Diagnoza uzależnienia od komputera nie jest prosta i wymaga holistycznego podejścia. Nie opiera się ona na samej ilości czasu spędzonego przed komputerem, ale na wpływie tego czasu na życie danej osoby. Oto kluczowe obszary, na które należy zwrócić uwagę:

• Zajmowanie się komputerem jako priorytet: Osoba uzależniona zaczyna poświęcać komputerowi i internetowi coraz więcej czasu, kosztem innych ważnych aktywności, takich jak praca, szkoła, hobby, relacje z rodziną i przyjaciółmi.
• Utrata kontroli: Próby ograniczenia czasu spędzonego przed komputerem kończą się niepowodzeniem. Osoba czuje się zmuszona do korzystania z niego, nawet jeśli tego nie chce.
• Objawy odstawienne: W przypadku braku dostępu do komputera pojawiają się objawy takie jak: drażliwość, niepokój, depresja, trudności z koncentracją, a nawet fizyczne objawy, jak bóle głowy.
• Tolerancja: Potrzeba coraz więcej czasu spędzonego przed komputerem, aby osiągnąć ten sam poziom satysfakcji.
• Używanie komputera do ucieczki od problemów: Komputer staje się sposobem na radzenie sobie ze stresem, smutkiem, samotnością lub innymi trudnymi emocjami.
• Kłamstwa i ukrywanie: Osoba uzależniona może kłamać na temat czasu spędzanego przed komputerem lub ukrywać swoje aktywności online.
• Negatywne konsekwencje: Uzależnienie od komputera prowadzi do problemów w życiu osobistym, zawodowym, finansowym lub zdrowotnym. Może to być spadek wyników w szkole, utrata pracy, problemy w związku, problemy zdrowotne (np. zespół cieśni nadgarstka, problemy ze wzrokiem, otyłość).
• Myślenie o komputerze: Osoba spędza dużo czasu myśląc o komputerze, planując kolejne sesje online lub wspominając poprzednie.

Narzędzia diagnostyczne:

Istnieją różne kwestionariusze i narzędzia, które mogą pomóc w diagnozie uzależnienia od komputera. Do popularnych należą:

• Internet Addiction Test (IAT) – Test Uzależnienia od Internetu: Prosty kwestionariusz online, który pozwala nie ocenić ryzyko uzależnienia.
• Problematic Computer Use Test (PCUT) – Test Problemowego Korzystania z Komputera: Bardziej szczegółowy kwestionariusz, który ocenia różne aspekty problematycznego korzystania z komputera.

WAŻNE: Pamiętajcie, że kwestionariusze te są tylko narzędziem pomocniczym i nie zastępują profesjonalnej diagnozy.

Co zrobić, jeśli podejrzewasz uzależnienie?

Jeśli Ty lub ktoś bliski wykazuje objawy uzależnienia od komputera, nie wahaj się skonsultować z psychologiem lub psychiatrą. Specjalista przeprowadzi szczegółową diagnozę i zaproponuje odpowiednie leczenie.

Leczenie uzależnienia od komputera:

Leczenie może obejmować:

• Terapię poznawczo-behawioralną (CBT): Pomaga w identyfikacji i zmianie negatywnych myśli i zachowań związanych z korzystaniem z komputera.
• Terapię rodzinną: Pomaga w poprawie komunikacji i relacji w rodzinie.
• Grupowe wsparcie: Umożliwia dzielenie się doświadczeniami z innymi osobami borykającymi się z podobnym problemem.
• Farmakoterapię (w niektórych przypadkach): Leki mogą być pomocne w leczeniu współwystępujących zaburzeń, takich jak depresja lub lęk.

Pamiętajcie: Uzależnienie od komputera to poważny problem, ale można go skutecznie leczyć. Im wcześniej zostanie zdiagnozowane i podjęte odpowiednie kroki, tym większe szanse na powrót do zdrowia i satysfakcjonującego życia.

Jeśli potrzebujesz pomocy, nie bój się szukać wsparcia. Jesteśmy tutaj, aby Ci pomóc.

Jak zdiagnozować uzależnienie od komputera? – FAQ

1. Jakie są pierwsze sygnały ostrzegawcze uzależnienia od komputera?
Zauważalne zmiany w zachowaniu, takie jak zaniedbywanie obowiązków, utrata zainteresowania hobby czy problemy w relacjach, mogą wskazywać na problem. Częste kłamstwa dotyczące czasu spędzanego przed komputerem również są niepokojące.

2. Czy istnieje konkretny test na uzależnienie od komputera?
Tak, istnieje wiele kwestionariuszy online, np. test Younga, które pomagają ocenić stopień uzależnienia. Pamiętaj jednak, że test nie zastąpi konsultacji ze specjalistą.

3. Jakie objawy fizyczne mogą wskazywać na problem?
Bóle głowy, problemy ze wzrokiem, zespół cieśni nadgarstka, a także problemy ze snem i ogólne zmęczenie mogą być związane z nadmiernym korzystaniem z komputera. Częste pomijanie posiłków również może być objawem.

4. Czy uczucie niepokoju lub drażliwości bez dostępu do komputera jest normalne?
Niepokój, drażliwość, a nawet depresja przy braku możliwości korzystania z komputera to silne sygnały alarmowe. To może wskazywać na fizyczne i psychiczne uzależnienie.

5. Jakie pytania zadać osobie, którą podejrzewamy o uzależnienie, aby delikatnie sprawdzić sytuację?
Zapytaj o jej samopoczucie, czy zauważa, że spędza zbyt dużo czasu przed komputerem i czy to wpływa na jej codzienne życie. Unikaj oskarżeń, skup się na wyrażeniu troski.

6. Czy uzależnienie od komputera dotyczy tylko gier?
Nie, uzależnienie może dotyczyć różnych aktywności online, takich jak media społecznościowe, zakupy, czy nawet praca. Ważne jest, aby obserwować, czy dana aktywność negatywnie wpływa na życie danej osoby.

7. Kiedy warto skonsultować się ze specjalistą?
Jeśli samopomoc nie przynosi rezultatów, a uzależnienie znacząco wpływa na życie codzienne, relacje lub zdrowie, konieczna jest konsultacja z psychologiem lub psychiatrą. Profesjonalna pomoc jest kluczowa w procesie leczenia.

Źródła

• Czechanowski, D., & Sęk, H. (2017). Uzależnienia behawioralne: wybrane problemy. Warszawa: Difin.
• Kowalczuk, M. (2019). Uzależnienie od Internetu – problem współczesnego świata. Psychiatria Polska, 53(2), 227–238.
• Szumowska, E. (2015). Uzależnienia od technologii: diagnoza i terapia. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego.
• „Uzależnienie od internetu – objawy, leczenie, pomoc”. Serwis: Poradnik Zdrowie – poradnikzdrowie.pl